Piotr Chmielowiec – Historyk IPN Oddział Rzeszów

Recenzja pracy Joanny i Bogusława Kopaczów pt. „Biskup Solidarności. Edward M. Frankowski”

	W ostatnich kilkunastu latach można zaobserwować spore zainteresowanie się historyków losami Kościoła katolickiego w okresie Polski Ludowej, co zaowocowało szeregiem prac, zarówno monograficznych, jak i poruszających wybrane zagadnienia na tle swojej epoki. Szczególnie cenne wydaje się rozpoczynanie badań nad tą problematyką w skali regionalnej, które winny stanowić podstawę do ujęć ogólnych. W tym procesie nieodzowne staje się także prześledzenie roli wybitnych przedstawicieli duchowieństwa katolickiego we wzajemnych relacjach państwo-Kościół w PRL. Prace takie dotyczą także księży i biskupów na terenie diecezji przemyskiej, która w omawianym okresie obejmowała większą część Rzeszowszczyzny. Jedną z nich jest publikacja Joanny i Bogusława Kopaczów poświęcona księdzu biskupowi Edwardowi Frankowskiemu, obecnemu sufraganowi diecezji sandomierskiej. Wybór tej postaci na bohatera opracowania monograficznego wydaje się ze wszech miar właściwy. Pomimo tego, że ksiądz Frankowski do 1989 r. był „tylko” proboszczem parafii w Stalowej Woli, jego rola w wydarzeniach politycznych i społecznych, jakie dokonywały się w Polsce południowo-wschodniej jest ogromna.
	Tytuł pracy został przez autorów wybrany nieprzypadkowo i ma stanowić odniesienie nie tylko do poparcia, jakie ksiądz Frankowski od początku wykazywał dla ideałów  i działalności NSZZ „Solidarność”. Dotyczy także jego poparcia dla Solidarności, rozumianej jako potrzeba pomocy i otwarcia na innych, wykazywanej przez cały okres działalności duszpasterskiej na rozmaitych polach. Praca została podzielona na trzy części odpowiadające trzem etapom życia i działalności księdza, a następnie biskupa Edwarda Frankowskiego. W pierwszej została przedstawiona praca księdza w parafii Św. Floriana w Stalowej Woli w latach osiemdziesiątych, a zwłaszcza wsparcie jakiego udzielał Związkowi Zawodowemu „Solidarność”. W następnej części przedstawiono drogę życiową przyszłego biskupa, od urodzenia w Woli Rzeczyckiej, poprzez naukę w Gimnazjum w Rozwadowie, studia teologiczne w Seminarium Duchownym w Przemyślu, aż po pracę duszpasterską. Rozdział skupia się głównie na pobyciu księdza w Stalowej Woli, gdzie był proboszczem parafii w Chyłach, następnie od połowy lat siedemdziesiątych parafii Św. Floriana, by po dwóch latach zostać proboszczem wyodrębnionej z poprzedniej wspólnoty parafii Matki Bożej Królowej Polski. Na tej placówce pozostawał do marca 1992 r. W trzeciej części publikacji została przedstawiona praca księdza biskupa Edwarda Frankowskiego w diecezji sandomierskiej, już po zmianach w organizacji Kościoła w Polsce. Całość liczy 178 stron i jest uzupełniona licznymi fotografiami archiwalnymi. Dodatkowo w publikacji zamieszczono rozmowę jaką Autorzy przeprowadzili z księdzem arcybiskupem Ignacym Tokarczukiem – biskupem seniorem diecezji przemyskiej, a wcześniej jej wieloletnim ordynariuszem. To on skierował młodego księdza Frankowskiego na studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a następnie powierzył mu kierowanie parafiami w Stalowej Woli. Nadzieje jakie ordynariusz pokładał w księdzu Frankowskim znalazły swoje odbicie w dokonujących się w końcu lat osiemdziesiątych przemianach politycznych. W 1989 r. z rekomendacji biskupa Tokarczuka ksiądz Frankowski został mianowany biskupem pomocniczym diecezji przemyskiej.
	Książka została wydana w piętnastolecie posługi biskupa pomocniczego w diecezji sandomierskiej „by upowszechnić postawę umiłowania Boga, ludzi i Ojczyzny, postawę niezłomności i poczucia godności w pełnieniu funkcji kapłańskiej”. Celem publikacji, jak napisali Autorzy we wstępie, było „podziękowanie Biskupowi Solidarności za jedność z ludźmi Stalowej Woli i całej naszej Ojczyzny”. Jest pierwszą, która stara się przedstawić życie i działalność duszpastersko-społeczną Księdza Biskupa. Pomimo swojego popularno-naukowego charakteru stanowi jednak dokładny opis wydarzeń, które zostały zebrane – jak przyznają sami Autorzy – po raz pierwszy. Walorem publikacji jest wykorzystanie licznych publikacji regionalnych o małym nakładzie – stąd trudno dostępnych dla szerszego grona czytelników, a ponadto materiałów niepublikowanych, ale także artykułów zamieszczanych w prasie zakładowej i regionalnej. Dobrze, że autorzy zdecydowali się zebrać relacje głównego bohatera przedstawianych wydarzeń. Wielokrotne odwoływanie się do jego słów pozwoliło na pełniejsze prześledzenie jego drogi życiowej – w takiej perspektywie jak to zostało przez niego zapamiętane. Wykorzystano także relacje osób świeckich, a także oparto się na bogatym już zbiorze różnorodnej literatury poświęconej wydarzeniom, w których uczestniczył ksiądz Frankowski, jak również jemu samemu.	
Książka Joanny i Bogusława Kopaczów zasługuje na uwagę, mieści się w przyjętym we wstępie celu pracy i jej charakterze, pomimo iż zabrakło w pracy odwołania się do większego zakresu materiałów archiwalnych Stanowiła ona będzie ważne ogniwo w badaniach poszerzających naszą wiedzę o stosunkach państwo-Kościół w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Swoją rolę spełni przede wszystkim na szczeblu badań regionalnych, ale także będzie przyczynkiem do badania roli Kościoła katolickiego w Polsce. Należy mieć nadzieję, że zainspiruje innych, w tym nie tylko zawodowych historyków, do podjęcia się opracowania życiorysów osób, których losy zaważyły w najnowszej historii Polski.